Είναι γεγονός πως οι φορολογικές αρχές σε όλα σχεδόν τα κράτη είναι υποστελεχωμένες και αυτό συμβαίνει ώστε να μην μπορούν να ελέγξουν τόσο συγκεκριμένα φυσικά πρόσωπα όσο και πολυεθνικές επιχειρήσεις. Προφανώς είναι εφικτό για ομάδες εξειδικευμένων υπαλλήλων να περιορίσουν την φοροδιαφυγή και οι αποφάσεις σαφώς πολιτικές καθώς το ύψος των περιουσιακών στοιχείων που δεν φορολογούνται είναι τρομακτικό με αποτέλεσμα λαϊκά και μεσαία στρώματα να υφίστανται φορολογική λεηλασία. Τα ρευστά περιουσιακά στοιχεία αποτελούν ένα μικρό μόνο τμήμα του αδήλωτου πλούτου. Όμως οι κινήσεις των λογαριασμών βοηθούν στο να αποκαλυφθούν τα υπόλοιπα. Αναμφίβολα η μέθοδος της αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατών είναι σημαντική. Όμως η εμπειρία απόδειξε πως αφορούν χαμηλό ύψος φοροδιαφυγής κυρίως φυσικών προσώπων που δεν ξεπερνούν τις 100.000 έως 200.000 ευρώ.

Αντίθετα οι πολυεθνικές επιχειρήσεις και τα άτομα που συγκεντρώνουν μεγάλο πλούτο μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρά και συχνά αόρατα δίκτυα, διακίνησης μαύρου χρήματος, εξασφαλίζοντας παράλληλα και ισχυρή νομική υποστήριξη. Στην πράξη είναι απαραίτητο να υπάρξουν στις χώρες που αποτελούν φορολογικούς παραδείσους δημόσια μητρώα στα οποία θα καταχωρούνται όχι μόνο οι beneficial owners, δηλαδή όσοι έχουν την κυριότητα αλλά και οι ωφελούμενοι καθώς κατά κανόνα τα τραστ δεν βρίσκονται στην κυριότητα κανενός. Αναγκαία επίσης είναι η απαγόρευση των ανώνυμων μετοχών καθώς αποκρύπτουν την ταυτότητα των ιδιοκτητών εταιρειών. Ήδη απαγορεύονται σε πολλά κράτη, αλλά υπάρχουν για παράδειγμα στην Ελβετία, τον Παναμά, τις Παρθένες Νήσους, καθώς ένας από τους κύριους στόχους των φορολογικών παραδείσων είναι η υπονόμευση του νομικού οπλοστασίου των άλλων κρατών. Επιπρόσθετα χρειάζεται να ενισχυθεί η διακρατική συνεργασία και να επιβάλλονται κυρώσεις στις χώρες που δεν είναι συνεργάσιμες, μέσα από ένα νέο πλαίσιο που θα ενταχθεί στο διεθνές οικονομικό δίκαιο. Προφανώς είναι αδύνατο ακόμα και το πλέον εξελιγμένο νομικό σύστημα να συμπεριλάβει όλες τις πιθανές περιπτώσεις. Νομοτελειακά θα υπάρχουν και παραθυράκια ή μέθοδοι υπερκέρασης της φορολογικής νομοθεσίας αλλά το τίμημα της χρήσης τους θα αυξηθεί αν καθιερωθεί νομική ευθύνη. Είναι προφανές πως όχι μόνο οι πελάτες-κάτοχοι περιουσιακών στοιχείων αλλά και όλοι όσοι διευκολύνουν την φοροδιαφυγή όπως τα ανώτερα στελέχη τραπεζών, νομικοί ή φορολογικοί σύμβουλοι πρέπει να τιμωρούνται με τρόπο που να λειτουργεί πραγματικά αποτρεπτικά.

Η απλή επιβολή προστίμων δεν διαφοροποιεί σημαντικά το περιβάλλον, καθώς απλά τα συνυπολογίζουν στα εταιρικά κόστη και δεν διαφοροποιούν σημαντικά το επιχειρηματικό μοντέλο ούτε το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Deutsche Bank, το 56% της οποία βρίσκεται σε φορολογικούς παραδείσους. Για τις θυγατρικές των 50 μεγαλύτερων εισηγμένων της Ευρώπης ο μέσος όρος αυξομειώνεται από χρονιά σε χρονιά στο 20% . Χονδρικά και για μια μακρά περίοδο, μία στις πέντε θυγατρικές έχει ως έδρα κάποιο φορολογικό παράδεισο. Είναι προφανές πως η δημοσίευση οικονομικών στοιχείων ανά χώρα θα βοηθούσε στην διαπίστωση του ακριβούς αριθμού των εργαζομένων ανά χώρα, τον τζίρο και τον πραγματικό κύκλο εργασιών αλλά και ποιες επαφές μεταξύ εταιρειών του ίδιου ομίλου. Όμως ο όγκος των πληροφοριών που πρέπει να επεξεργαστούν είναι τεράστιος, επομένως απαραίτητο είναι τόσο το εξειδικευμένο ανθρώπινο προσωπικό, όσο και εξελιγμένα πληροφοριακά συστήματα και προγράμματα. Ταυτόχρονα βάση ενός διεθνούς πλαισίου οι τέσσερις κορυφαίες ελεγκτικές εταιρείες οι λεγόμενες ( PWC, Deloitte, EY, KPMG) οι λεγόμενες Big 4, να πιστοποιούν με ακρίβεια σε κάθε ετήσια έκθεση ελέγχου ότι η εταιρεία δεν μεταφέρει κέρδη σε χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές και κυρίως όσοι θα υπογράφουν εκθέσεις ελέγχου να είναι μέτοχοι-συνεταίροι των εταιρειών με ξεκάθαρη συμμετοχή στο μετοχολόγιο οι λεγόμενοι (partners) επομένως γυρίζουμε στο ζήτημα της προσωπικής ευθύνης. Επίσης απαραίτητη είναι η συγκρότηση μιας ενιαίας ευρωπαικής φορολογικής αστυνομίας. Παράλληλα η εξάλειψη της φοροαποφυγής, της φοροδιαφυγής και της απάτης αλλά και οι κίνδυνοι που προκύπτουν από τους φορολογικούς παραδείσους και τα δίκτυα διακίνησης μαύρου χρήματος αποτελούν προτεραιότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών. Στην πράξη οι εγγυήσεις για ίσους όρους ανταγωνισμού απαιτούν υψηλές προδιαγραφές, δίκαιη φορολογία των κερδών ακριβώς στους χώρους που δημιουργούνται, ώστε να αποφεύγονται οι επιθετικές φορολογικές πολιτικές και οι πρακτικές φοροεξόντωσης. Στην πιο κρίσιμη συγκυρία για την Ευρώπη. Οι Ευρωπαίοι φεντεραλιστές οφείλουν να απαντήσουν αποτελεσματικά στις προκλήσεις. Με φιλελεύθερες, προοδευτικές, Δημοκρατικές, γνήσια προοδευτικές, απαντήσεις.

 

Βαγγέλης Αντωνιάδης